De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en economische onzekerheid
Kunstmatige intelligentie is momenteel overal. Ze is niet alleen zichtbaar in alomtegenwoordige chatbots, maar ook in het dagelijks leven: in autonome voertuigen, aanbevelingssystemen op Instagram en nieuwsdiensten. Iedereen heeft het erover hoe AI onze toekomst zal veranderen: de manier waarop we werken, studeren en zelfs reizen. Er is ook geen gebrek aan apocalyptische visioenen waarin kunstmatige intelligentie zelfbewustzijn ontwikkelt en binnen het komende decennium tot de ondergang van de mensheid leidt. Wat er ook waar blijkt te zijn, één feit blijft overeind: de markt is gloeiend heet. De omvang van de investeringen van vandaag heeft gigantische, zelfs duizelingwekkende proporties aangenomen, wat uiteraard een fundamentele vraag oproept: hebben we te maken met een revolutie die elke prijs waard is, of met een kolossale speculatieve bubbel die nu een kritieke fase ingaat, of staan we, zoals steeds meer stemmen beweren, daadwerkelijk op het punt dat de bubbel barst of is die misschien al gebarsten?
Breed gedragen enthousiasme begint te botsen met toenemende scepsis. Steeds meer economen en analisten waarschuwen openlijk dat de huidige hype rond kunstmatige intelligentie doet denken aan een klassieke speculatieve bubbel, waarin opgeblazen verwachtingen en hype los zijn komen te staan van de werkelijke technologische waarde. Als dit mechanisme faalt, kunnen we er zeker van zijn dat iedereen de gevolgen zal voelen, van giganten op Wall Street tot gewone werknemers. Hieronder bekijken we nader hoe de huidige situatie op de markt voor kunstmatige intelligentie eruitziet, wat deze zorgen aanwakkert en tot welke scenario’s een mogelijke bubbelbarst zou kunnen leiden.
Wat is de bubbel rond kunstmatige intelligentie?
Stel je voor dat een nieuwe, veelbelovende trend de markt bereikt en iedereen zich haast om aandelen van AI-gerelateerde bedrijven te kopen, want „het is tenslotte de toekomst”. Iedereen gelooft dat deze bedrijven miljoenen zullen verdienen, waardoor hun aandelenkoersen exploderen.
Behalve dat deze bedrijven in werkelijkheid nog niet zoveel geld verdienen als hun huidige beurswaarderingen doen vermoeden. De prijzen stijgen vooral omdat mensen elkaars enthousiasme aanwakkeren en uit angst om de boot te missen aandelen kopen, in plaats van zich te baseren op de daadwerkelijke winsten van het bedrijf. En dat is precies wat een bubbel is: een tot het uiterste opgedreven prijs die drijft op pure opwinding in plaats van op een reëel bedrijf.
Bij kunstmatige intelligentie wordt dit mechanisme nog verder versterkt, omdat we te maken hebben met zogenoemde circulaire financiering: een gesloten kringloop waarin bedrijven elkaar financieren. Grote technologieconglomeraten pompen miljarden in AI-start-ups, die dat geld vervolgens direct terugsluizen naar investeerders door de chips en cloudinfrastructuur aan te schaffen die nodig zijn om te blijven opereren. Geld circuleert in een kringloop, waardoor de omzet kunstmatig wordt opgeblazen en het bedrijf er enorm winstgevend uitziet, terwijl het vaak ontbreekt aan echte, organische vraag van alledaagse klanten.
Momenteel drijft deze hype een aanzienlijk deel van de beurswinsten aan. Aandelen van technologiebedrijven in de AI-sector zijn de belangrijkste aanjagers van de groei van de S&P 500-index geworden, zowel wat betreft rendement als winstgroei. Laten we echter eerlijk zijn: bedrijven in de AI-sector vormen niet de meerderheid van de S&P 500. Zoals JPMorgan aangeeft, zijn alleen de 30 grootste bedrijven die zich op kunstmatige intelligentie richten momenteel goed voor ongeveer 44% van de totale waarde van de index. Dat is een enorm percentage en laat zien hoeveel gewicht AI tegenwoordig draagt en hoe sterk de hele markt afhankelijk is van de gezondheid van slechts een handvol techreuzen.
Waarin verschilt de AI-bubbel van 2026 van de dotcomcrash van 2000?
Veel analisten vergelijken de huidige situatie met de dotcomcrash rond de eeuwwisseling, maar deze twee crises verschillen aanzienlijk. In 2000 barstte de bubbel bij spookbedrijven zoals Pets.com, die geen omzet of bedrijfsmodellen hadden.
Tegenwoordig ligt de situatie anders, omdat de belangrijkste spelers op de AI-markt (zoals Microsoft, Meta en Alphabet) gigantische, stabiele en historisch winstgevende ondernemingen zijn die niet van de ene op de andere dag failliet zullen gaan. Het risico is dus niet dat deze bedrijven instorten, maar eerder een pijnlijke correctie van hun waarderingen. Wanneer de markt zich uiteindelijk realiseert dat investeringen van miljarden dollars niet het verwachte rendement opleveren in een tempo van "hypergroei", kunnen hun aandelenkoersen scherp kelderen, waardoor beleggersportefeuilles en pensioenfondsen worden meegesleurd.
Wat is de AI-bubbelkaart en hoe ziet die eruit?
De AI-bubbelkaart (vaak de risicokaart genoemd) is in feite een röntgenfoto van de hele markt. Het gaat niet om een gewone geografische kaart, maar om een schema dat de verbindingen tussen bedrijven weergeeft: wie zaken doet met wie, wie geld leent aan wie en wie afhankelijk is van wie. Zo'n kaart laat zien dat dit hele systeem niet uit duizenden onafhankelijke bedrijven bestaat, maar uit één enorm, onderling verbonden netwerk.
Zo ziet dit netwerk eruit en daarom baart het zoveel zorgen:
Om te begrijpen waarom de AI-markt zowel onverwoestbaar als kwetsbaar lijkt, moeten we verder kijken dan de mediahype. We zien momenteel een fenomeen dat bekendstaat als circulaire financiering: een gesloten kringloop waarin de grootste spelers in de sector elkaars groei financieren.
Grote technologiebedrijven pompen miljarden in startups op het gebied van kunstmatige intelligentie, die vervolgens precies diezelfde middelen terugsluizen naar investeerders om de chips en cloudinfrastructuur aan te schaffen die nodig zijn om te overleven. Zoals de risicokaart laat zien, heeft dit netwerk van onderlinge afhankelijkheden een krachtig, zelfonderhoudend mechanisme gecreëerd dat waarderingen kunstmatig opdrijft. De vraag die we ons als investeerders en waarnemers moeten stellen is eenvoudig: maakt groei die wordt gedreven door zulke kapitaalkringen, in plaats van door organische vraag van gewone klanten, enige kans om stand te houden, of kijken we naar een digitaal kaartenhuis?
Als we naar de AI-risicokaart kijken, zien we een zee van zwevende bubbels van verschillende grootte. Het echte probleem is niet het momenteel krachtige en stabiele Nvidia, maar tientallen kleinere, zwaar opgeblazen bedrijven die in de zogenoemde ‘gevarenzone’ ronddrijven. Dit zijn bedrijven met enorme beurswaarderingen die nog niet worden ondersteund door meetbare winst uit AI.
Voorbeelden van ‘circulaire financiering’
-
De Nvidia-OpenAI-Oracle-driehoek: Nvidia investeert in OpenAI, dat een cloudservicecontract ter waarde van miljarden dollars met Oracle ondertekent. Oracle gebruikt deze inkomsten vervolgens om meer chips van Nvidia te kopen.
-
Het Microsoft-OpenAI-Azure-ecosysteem: Microsoft investeert miljarden in OpenAI, dat ‘gebonden’ is aan het gebruik van de Azure-cloud van Microsoft. OpenAI vloeit een aanzienlijk deel van dit kapitaal terug naar Microsoft in de vorm van servicekosten, waardoor Microsoft groeiende inkomsten kan rapporteren.
-
De Nvidia-CoreWeave-OpenAI-alliantie: Nvidia investeert in cloudprovider CoreWeave en beveelt deze aan bij OpenAI. OpenAI gebruikt de verkregen middelen om infrastructuur van CoreWeave te huren, dat deze middelen op zijn beurt gebruikt om meer chips van Nvidia te kopen. Dit garandeert Nvidia een enorme, stabiele klantenbasis.
Het gewicht van kunstmatige intelligentie in de S&P 500-index
Neem Nvidia als voorbeeld. De aandelenkoers is omhooggeschoten en speelt een sleutelrol bij het opstuwen van de gehele S&P 500-index. Het gaat echter niet alleen om Nvidia: de invloed van AI is geconcentreerd bij slechts enkele grote spelers, waardoor de markt geconcentreerder is dan ooit tevoren.
Als we dit allemaal in een cirkeldiagram zouden zetten, zouden we een enorm segment voor AI zien, terwijl de rest van de markt in vergelijking aanzienlijk kleiner zou lijken.
Bron: ‘Is dit de nieuwe ‘engste grafiek ter wereld’?’ van Derek Thompson
De hypecyclus van Gartner toegepast op kunstmatige intelligentie
Volgens experts bestaat er een model dat bekendstaat als de Gartner Hype Cycle. Het laat zien hoe nieuwe technologieën doorgaans worden geadopteerd. Eerst komt de "innovatie-trigger": een doorbraak die iedereen enthousiast maakt. Daarna neemt de mediahype het over en schieten de verwachtingen omhoog.
Na verloop van tijd dringt de realiteit door en neemt de belangstelling af, omdat de technologie haar beloofde resultaten niet meteen waarmaakt. Vervolgens ontdekken mensen wat daadwerkelijk werkt en begint de technologie haar beloften eindelijk waar te maken.
Momenteel zouden de meeste mensen het ermee eens zijn dat kunstmatige intelligentie zich op het hoogtepunt van opgeblazen verwachtingen bevindt. De hype is overal: in persberichten, wilde beloften en enorme investeringen. Als je echter beter kijkt, bevinden veel van deze zogenoemde doorbraken zich nog in een vroeg ontwikkelingsstadium en weet eigenlijk niemand hoe winstgevend ze in de toekomst zullen zijn.
Zitten we vast in het "dal van desillusie"?
De meeste analisten plaatsen kunstmatige intelligentie momenteel midden in het "dal van desillusie". Na twee jaar lang te hebben beweerd dat "alles mogelijk is", zijn de emoties bedaard. We vragen ons niet langer af "wat kan kunstmatige intelligentie?", maar eerder "wat levert het mij of mijn bedrijf daadwerkelijk op?"
De "magie" begint langzaam te verdwijnen en de aandacht verschuift naar het moeilijke werk van AI-integratie in systemen, het beveiligen van gegevens en het aantonen dat AI enig rendement op investering oplevert.
Bestaat het risico dat de AI-zeepbel barst?
Ja, het risico dat de AI-zeepbel barst bestaat absoluut, en bovendien wijzen te veel elementen in de economie momenteel erop dat we die kant op gaan.
Overgewaardeerde technologiebedrijven kunnen een pijnlijke crash ondergaan, miljarden dollars verliezen en banken en beleggingsfondsen ernstig raken, precies zoals we tijdens eerdere beurscrashes hebben gezien. De economie kan sterk vertragen, vooral in sectoren die hun toekomst aan kunstmatige intelligentie hebben verbonden. En hoewel de hype rond technologie tot nu toe veel banen heeft gecreëerd, kan een plotselinge ineenstorting leiden tot massale ontslagen en een sterke stijging van de werkloosheid.
De grootste spelers op de financiële markten geven hetzelfde signaal af en laten geen twijfel bestaan over de omvang van de dreiging:
"Er komt altijd een verrassing in de kredietcyclus. Als ik nadenk over alle factoren die [in de AI-sector] spelen, haal ik diep adem en zeg ik: pas op. Op een dag komt er een conjunctuurcyclus. Ik weet niet welke combinatie van gebeurtenissen die zal veroorzaken, maar mijn bezorgdheid daarover is groot." — Jamie Dimon (CEO van JPMorgan Chase)
Volgens experts: niet of, maar wanneer
Experts herhalen steeds vaker dat het uiteenspatten van de zeepbel geen kwestie is van "of", maar van "wanneer". In juli 2024 waren 38 AI-bedrijven gezamenlijk goed voor bijna de helft van de marktkapitalisatie van de S&P 500-index (23,8 biljoen dollar), terwijl ze slechts 7,5% van de index vertegenwoordigden. Nvidia is alleen al 4,4 biljoen dollar waard. Palantir bereikt een waardering van 420 miljard dollar.
Deze prijzen staan simpelweg niet in verhouding tot de werkelijke financiële prestaties van de bedrijven. Als de zeepbel uiteenspat, kunnen beleggers verliezen lijden op de schaal van de dotcomcrash.
Wanneer zal de AI-zeepbel uiteenspatten?
De vraag wanneer de AI-zeepbel zal "uiteenspatten" is momenteel een van de meest besproken onderwerpen in de mondiale financiële wereld. Sinds juni 2026 wordt de markt gekenmerkt door hoge volatiliteit, veroorzaakt door zowel enorme kapitaaluitgaven (CapEx) als groeiende scepsis over de werkelijke winstgevendheid.
Er is geen specifieke datum voor een "crash"; analisten volgen verschillende kritieke breuklijnen die erop wijzen dat de sector een aanzienlijke correctie of overgangsfase nadert. Zij voorspellen dat een grote correctie of het uiteenspatten van de AI-zeepbel waarschijnlijk tussen 2026 en 2028 zal plaatsvinden.
Mogelijke gevolgen van het uiteenspatten van de zeepbel
Wat zijn de waarschuwingssignalen? AI-aandelen worden gewaardeerd tegen duizelingwekkend hoge koers-winstverhoudingen (K/W) die geen verband houden met de werkelijke winsten. Veel van deze bedrijven stapelen ook schulden op om verdere groei te stimuleren, wat slecht kan aflopen als de economische omstandigheden stagneren. De laatste tijd is er steeds meer nervositeit onder beleggers merkbaar en beginnen analisten te twijfelen of deze ondernemingen op lange termijn winstgevend zullen kunnen zijn.
Als de zeepbel uiteenspat, kunnen de gevolgen je pensioenfonds, carrièrevooruitzichten en misschien ook de bedrijven waarvan je dagelijks de diensten gebruikt, raken.
Scenario's voor het uiteenspatten van de AI-zeepbel: economische gevolgen in 2026
De huidige hausse rond kunstmatige intelligentie steunt, zoals eerder vermeld, steeds meer op "circulaire financiering" in plaats van op organische marktvraag. Nu grote technologiebedrijven van plan zijn dit jaar 700 miljard dollar aan infrastructuur uit te geven, terwijl ze gezamenlijk slechts 65 miljard dollar aan AI-inkomsten genereren, is de sector een gesloten kringloop geworden.
1. Instorting van "Neoclouds" en kredietbesmetting
Het meest urgente risico betreft gespecialiseerde "Neoclouds"-aanbieders zoals CoreWeave en Lambda, die met flinterdunne marges en enorme schulden opereren. Deze bedrijven lenen miljarden met snel in waarde dalende GPU's als onderpand. Naarmate de technologie voor AI-hardware vordert, worden deze chips binnen 2 tot 3 jaar verouderd, terwijl de leningen over veel langere looptijden zijn gestructureerd. Als hyperscalers (zoals Microsoft) hun uitgaven verlagen, zullen deze Neoclouds onmiddellijk met insolventie te maken krijgen. Het gevaar is dat deze schuld wordt gesecuritiseerd in door activa gedekte instrumenten, vergelijkbaar met de hypotheekcrisis van 2008. Als deze entiteiten in gebreke blijven, zal het risico overslaan naar het gehele mondiale financiële systeem en elke instelling treffen die deze gestructureerde producten aanhoudt.
2. De concentratieval van de S&P 500-index
Het risico op een AI-correctie beperkt zich niet langer tot durfkapitaal of Silicon Valley; het is verankerd in de fundamenten van de welvaart van de middenklasse. Omdat de "Magnificent Seven" momenteel ongeveer 33% van de waarde van de S&P 500 vertegenwoordigen, is vrijwel elk indexfonds en elke pensioenrekening sterk afhankelijk van de aanhoudende groei van deze specifieke bedrijven. Aangezien 30% van het totale vermogen van Amerikaanse huishoudens momenteel verbonden is met kapitaalmarkten, zou een aanzienlijke afwaardering van de bij AI betrokken techgiganten een enorme krimp van het "vermogenseffect" veroorzaken. In tegenstelling tot eerdere cycli is de pensioenzekerheid van individuele particuliere beleggers rechtstreeks verbonden met het succes van deze enkele, nog niet geverifieerde technologische verschuiving.
3. Mondiale arbeidsmarktcrisis en regionale schokken
Een instorting van de investeringen in AI-infrastructuur zal een arbeidscrisis op meerdere niveaus veroorzaken. We zien nu al "pre-crash"-ontslagen—in alleen het eerste kwartaal van 2026 werden 80.000 banen in de technologiesector geschrapt, omdat bedrijven menselijk kapitaal opofferen om AI-initiatieven te financieren. Een volledige uiteenspatting van de zeepbel zou waarschijnlijk lijken op het tijdperk na de dotcomcrash, toen de werkgelegenheid in de technologiesector met 45% daalde en er meer dan tien jaar nodig was om te herstellen. Naast bedrijfskantoren zouden regionale economieën in staten zoals Virginia, Texas en Iowa, die hun belastinggrondslag en infrastructuur hebben afgestemd op de ondersteuning van enorme datacenters, worden geconfronteerd met een plotselinge, systemische instorting.
Het uiteenspatten van deze zeepbel zal waarschijnlijk een harde maar noodzakelijke "reset" veroorzaken. Hoewel de fantasie van onmiddellijke en oneindige productiviteit, aangedreven door kunstmatige intelligentie, zal verdampen en zal leiden tot aanzienlijke economische pijn en banenverlies, zal deze omgeving lijken op het landschap na 2000.
Bronnen:
J.P. Morgan Outlook-rapport 2026 J.P. Morgan volgt het "concentratierisico" nauwlettend. Hun rapporten voor 2026 benadrukken dat AI weliswaar een "werkelijke" transformerende kracht is, maar dat het enorme gewicht van enkele bedrijven, zoals Nvidia en Microsoft, in de S&P 500 een kwetsbare marktstructuur creëert.
Gartner Hype Cycle voor kunstmatige intelligentie (2025-2026) De officiële gegevens van Gartner voor 2025/2026 plaatsen Generatieve AI specifiek in de fase waarin deze de "Piek van opgeblazen verwachtingen" heeft verlaten en de "Vallei van desillusie" binnengaat.
Het World Economic Forum (Chief Economists Outlook 2026) Het WEF publiceerde onlangs "Anatomy of an AI Reckoning", waarin wordt beschreven hoe het uiteenspatten van een zeepbel zou overgaan van een financiële gebeurtenis in een gebeurtenis voor de "reële economie".
Nasdaq / The Motley Fool (Analyse van Nvidia versus Palantir)
Nationaal Bureau voor Economisch Onderzoek (NBER) – Onderzoek naar AI-productiviteit 2026
